Pictogrammen, iconen en symbolen: universele communicatie zonder taalbarrières

Neem direct contact op →

Inhoudsopgave

Wat zijn pictogrammen, symbolen en iconen

Pictogrammen zijn vereenvoudigde grafische weergaven die informatie overbrengen zonder woorden. Ze worden vaak samen genoemd met iconen en symbolen. Toch zijn er subtiele verschillen:

• Pictogrammen: Beeldsymbolen die direct verwijzen naar een object, handeling of situatie.
• Iconen: Afbeeldingen die lijken op het object waar ze naar verwijzen, zoals een prullenbak voor ‘verwijderen’.
• Symbolen: Abstracte tekens met een afgesproken betekenis, zoals een uitroepteken voor ‘let op’.

Volgens Wikipedia is een pictogram een beeldsymbool dat informatie geeft via een vereenvoudigde afbeelding. In handleidingen onderscheiden we vaak drie soorten:

1		Iconische pictogrammen – Deze lijken sterk op het object waar ze naar verwijzen, zoals een vinger in een veiligheidspictogram dat waarschuwt voor snijgevaar.
2		Symbolische pictogrammen – Deze zijn abstracter en vragen om uitleg, bijvoorbeeld een driehoek met uitroepteken als waarschuwingsteken.
3		Mixvormen – Een combinatie van iconische en symbolische elementen, zoals een ijskristal dat waarschuwt voor kou.

Waarom zijn pictogrammen belangrijk

Universele taal
Pictogrammen zijn niet gebonden aan een specifieke taal. Ze kunnen worden begrepen door mensen van verschillende nationaliteiten en culturen. Hierdoor zijn ze uitermate geschikt voor producten die wereldwijd worden verkocht.

Efficiënte communicatie
Pictogrammen trekken direct de aandacht van de gebruiker. Ze zijn snel te herkennen, domineren vaak de tekst en verhogen de leesbaarheid van technische documentatie. Door hun vorm, kleur en witruimte wordt informatie snel en prettig gepresenteerd.

Besparing op vertaalkosten
Omdat pictogrammen taaloverschrijdend werken, verminderen ze de behoefte aan uitgebreide vertalingen. Dit levert niet alleen een kostenbesparing op, maar ook tijdwinst bij het ontwikkelen van handleidingen.

Veiligheid en gebruiksgemak
Goed ontworpen pictogrammen dragen bij aan de veiligheid van gebruikers. Ze waarschuwen voor risico’s, geven instructies en bieden houvast. In kritische situaties kan een duidelijk pictogram sneller worden opgepikt dan tekst.

Soorten pictogrammen en hun toepassing

Pictogrammen komen voor in diverse vormen en contexten. In technische documentatie onderscheiden we onder andere:

Veiligheidspictogrammen
Deze pictogrammen zijn gericht op het voorkomen van ongelukken en het waarborgen van de gezondheid en veiligheid, met name op de werkvloer. Internationaal gelden hiervoor normen zoals ISO 7010 en in de Verenigde Staten ANSI Z535.4.

Grafische symbolen en veiligheidskleuren
Internationaal gestandaardiseerde symbolen – vaak met vaste kleuren – maken snel duidelijk welk risico of welke handeling bedoeld wordt. Denk aan rood voor gevaar, geel voor waarschuwing en groen voor veiligheid.

Algemene toepassingen in handleidingen

Pictogrammen worden in het dagelijks leven veel toegepast. Denk aan verkeersborden of bijvoorbeeld het verduidelijken van functies (zoals toiletten, laadiconen, waslabels). Pictogrammen worden in relatie tot handleidingen onder andere gebruikt voor:

• Het markeren van veiligheidsinstructies en waarschuwingen
• Het aanduiden van gevaren bij machines
• Het verduidelijken van technische specificaties in catalogi, brochures of datasheets
• Het weergeven van keurmerken en producteigenschappen op websites
• Het ondersteunen bij gebruiksinstructies voor voertuigen of medische apparatuur
• Het aangeven van bedieningsmogelijkheden op interfaces of touchscreens

Voordelen van pictogrammen in handleidingen

Het gebruik van pictogrammen biedt verschillende voordelen. We zetten ze voor u op een rijtje:

• Snelle herkenning: Gebruikers begrijpen pictogrammen vaak sneller dan tekst.
• Compacte presentatie: Pictogrammen nemen weinig ruimte in en presenteren informatie bondig.
• Motiverend effect: Ze maken handleidingen visueel aantrekkelijker en minder ‘tekstzwaar’.
• Taal- en cultuur overstijgend: Pictogrammen kunnen (gedeeltelijk) taalbarrières overbruggen.

Beperkingen van pictogrammen

Pictogrammen zijn niet altijd universeel. Ze hebben ook beperkingen:

• Interpretatieverschillen: Gebruikers uit verschillende culturen kunnen pictogrammen anders begrijpen. Bijvoorbeeld: een kleur die in Europa ‘veilig’ betekent, kan in Azië een negatieve connotatie hebben.
• Beperkte abstractie: Abstracte of complexe boodschappen zijn lastig weer te geven in één enkel beeld.
• Culturele invloed: Denkpatronen en voorkennis bepalen hoe een pictogram wordt geïnterpreteerd. Wat in de ene cultuur duidelijk is, kan elders verwarrend zijn.
• Leesrichting: De volgorde waarin mensen informatie verwerken kan per taal verschillen (links-rechts, rechts-links), wat invloed heeft op de plaatsing en vormgeving.

Let dus goed op bij het gebruik ervan.

Regels voor het ontwerpen van pictogrammen

Het ontwerpen van pictogrammen vraagt om precisie en kennis van de doelgroep. Gaat u zelf aan de slag? De volgende regels dragen bij aan duidelijke en bruikbare pictogrammen:

• Figuur-achtergrond-indeling
  Zorg dat het pictogram duidelijk afsteekt tegen de achtergrond. Dit maakt het beeld direct herkenbaar.
• Nabijheid en soortgelijkheid
  Combineer elementen die bij elkaar horen en zorg voor visuele samenhang.
• Complete contour
  Gebruik gesloten lijnen of vormen. Zo ontstaat een afgerond beeld dat makkelijk te herkennen is.
• Eenvoud en bondigheid
  Maak het pictogram zo simpel mogelijk, zonder essentiële details te verliezen. Overbodige details leiden af en vertragen het herkenningsproces.
• Uniformiteit in pictogramreeksen
  Wanneer pictogrammen als reeks worden toegepast, moeten ze qua stijl, grootte, kleur en vorm consistent zijn. Dit zorgt voor herkenbaarheid en voorkomt verwarring.
• Kleurgebruik
  Gebruik kleur spaarzaam en functioneel, vooral bij veiligheidsinformatie. Vermijd schaduwen en kleurverloop; heldere vlakken zijn het meest effectief.
• Testen en evalueren
  Test pictogrammen bij de beoogde gebruikersgroep, liefst internationaal. Zo ontdekt u snel eventuele misverstanden of verbeterpunten.

Ontwikkelproces van pictogrammen in 7 stappen

Iedereen die zelf pictogrammen wil ontwerpen voor handleidingen, kan het beste deze stappen volgen:

Zo zorgt u ervoor dat uw boodschap op een correcte en efficiënte manier overgebracht wordt.

Interculturele aspecten en context

We gaven het al aan: een van de eerste stappen is het definieren van de doelgroep. Bij het ontwikkelen van pictogrammen is kennis van de doelgroep essentieel. Houd rekening met:

• Visuele conventies: Welke beelden zijn gangbaar binnen de cultuur van uw gebruikers?
• Context van gebruik: In welke situaties wordt het pictogram gezien? Is het bedoeld voor werk, zorg, verkeer of consumentenproducten?
• Culturele verschillen: Kleuren, vormen en symbolen hebben niet overal dezelfde betekenis. Pas pictogrammen hierop aan of geef extra uitleg waar nodig.

Pictogrammen en kleurgebruik

U heeft de keuze om een afbeelding in kleur of in zwart/wit toe te passen. Kleur kan het effect van een pictogram versterken, maar vraagt om zorgvuldigheid. Een aantal punten waar u op moet letten:

• Beperk het gebruik: Te veel kleur leidt af van de boodschap.
• Kleurcodering: Gebruik vaste kleuren voor dezelfde boodschappen, bijvoorbeeld rood voor ‘gevaar’.
• Let op culturele verschillen: Een kleur heeft niet overal dezelfde betekenis.

Checklist voor het ontwikkelen van pictogrammen

Een goede voorbereiding voorkomt veel problemen. Stel uzelf de volgende vragen:

• Heeft u rekening gehouden met voorkennis, cultuur en denkkaders van de doelgroep?
• Heeft u de basisprincipes van beeldherkenning toegepast (figuur-achtergrond, eenvoud, herkenbare contour)?
• Zijn de pictogrammen simpel, volledig en niet concurrerend met andere beelden?
• Hebben pictogrammen binnen een reeks dezelfde grootte, vorm, kleur en stijl?

En last but not least: Zijn symbolische pictogrammen duidelijk uitgelegd in de handleiding? U bent namelijk verplicht om gebruikte pictogrammen helder toe te lichten.

Pictogrammen testen: hoeveel gebruikers zijn genoeg

Testen is cruciaal voor succesvolle pictogrammen. Volgens bruikbaarheidsexpert Jakob Nielsen is een test onder vijf proefpersonen meestal voldoende. Uit onderzoek blijkt dat met vijf gebruikers al meer dan 80% van de bruikbaarheidsproblemen wordt gevonden. Elke extra testpersoon levert steeds minder nieuwe inzichten op. Met beperkte tests bereikt u snel een betrouwbaar resultaat.

Praktische toepassing: pictogrammen in technische documentatie

In handleidingen vervullen pictogrammen verschillende functies:

• Waarschuwen: Bijvoorbeeld voor elektrische spanning, bewegende delen of snijgevaar.
• Informeren: Over installatie, onderhoud of gebruik.
• Oriënteren en navigeren: Zorgen dat gebruikers snel de juiste informatie vinden.
• Begeleiden: Door het stappenplan of bedieningsproces.

Illustraties en pictogrammen kunnen tekstgedeelten (deels) vervangen, maar nooit volledig. Voor nuances, emoties of ingewikkelde situaties blijft tekst noodzakelijk. Combineer daarom altijd beeld en tekst voor maximale duidelijkheid.

Hulp van een expert

Pictogrammen zijn een onmisbaar hulpmiddel voor heldere, veilige en internationale communicatie in handleidingen. Ze verhogen de efficiëntie, verlagen de vertaalkosten en verbeteren het gebruiksgemak. Goed ontworpen pictogrammen zijn eenvoudig, herkenbaar en afgestemd op de doelgroep. Houd rekening met culturele verschillen en test uw pictogrammen uitvoerig.

Met duidelijke pictogrammen legt u de basis voor begrijpelijke, bruikbare en toegankelijke technische documentatie – wereldwijd.

Manualise helpt u graag bij het ontwerpen en implementeren van effectieve pictogrammen in uw handleidingen.